پربازدید های قرآنولایت فقیه

آشنایی با مولفه های قدرت جمهوری اسلامی

X ایران X امام خامنه ای X رهبری X رهبر انقلاب X 14setare.com X 14 ستاره X قدرت بازدارندگی ایران X قرآن X ولایت فقیه X ولی فقیه X قدرت جمهوری اسلامی ایران-نقشه ایران-پرچم ایران-نقشه و پرچم

توجه داشته باشید که نظام اسلامی و جامعه‌ی اسلامی با انس روزافزون با قرآن استحکام درونی پیدا میکند و استحکام درونی آن چیزی است که جوامع را در راه ‌های مطلوب خودشان و به‌ سوی مطلوب‌ های خودشان قادر می ‌سازد و قدرت برخورد با چالش‌ ها به جوامع میدهد.

به گزارش “۱۴ ستاره“، در الگوهای اندیشه‌ی مدرن از قدرت، قدرت صرفاً مفهومی این‌ جهانی تعریف میشود. این در حالی است که اسلام در نظام معنایی خود، تعریفی این‌ جهانی و آن ‌جهانی از قدرت ارائه میدهد و مؤلفه ‌ها و شاخصه‌ هایی را برای آن بیان میکند که بخشی از آن فراتر از قدرت مادی است.

برای مثال، رهبر انقلاب که همواره خوانشی سیاسی و اجتماعی از آیات و روایات را مورد توجه قرار ‌داده ‌اند، «انس با قرآن» را یکی از مؤلفه‌ های قدرت ‌افزایی نظام دانسته و می ‌فرمایند :

«توجه داشته باشید که نظام اسلامی و جامعه‌ی اسلامی با انس روزافزون با قرآن استحکام درونی پیدا میکند و استحکام درونی آن چیزی است که جوامع را در راه‌ های مطلوب خودشان و به ‌سوی مطلوب ‌های خودشان قادر می ‌سازد و قدرت برخورد با چالش ‌ها به جوامع میدهد. باید در درون مستحکم بود. این استحکام درونی به برکت انس با قرآن حاصل میشود.»

در تبیین این موضوع، گفت ‌وگویی با دکتر عباسعلی رهبر، استاد علوم سیاسی و عضو هیئت ‌علمی دانشگاه علامه طباطبایی، ترتیب داده است.

رهبر انقلاب در تعبیری تأکید می ‌کنند انس با قرآن موجب استحکام ساخت درونی جامعه میشود. برای شروع گفت ‌وگو تبیین خودتان را درباره‌ ی نسبت انس با قرآن با استحکام ساخت درونی قدرت ارائه بفرمایید.

برای پاسخ به این پرسش از دو منظر می ‌توانیم موضوع را مطرح کنیم. یکی بحث خود قرآن و انس با آن است و دیگری بحث قدرت و استحکام درونی قدرت. به‌ عبارتی می‌خواهیم بین این دو متغیر، یک ارتباط منطقی از نوع همبستگی ایجاد کنیم که آیا لزوماً نگاه قرآن (به ‌عنوان موضوعی که از حیطه ‌ی بشری خارج است و مبتنی بر منطق وحی است) می‌ تواند بر موضوع مادی به نام قدرت (که در قالب قدرت سیاسی، اقتصادی، ایدئولوژیک و… است) اثر بگذارد.

البته اینکه ما چه تعریفی از قدرت داریم، دارای اهمیت است؛ چرا که با در نظر گرفتن مبنای تعریف از قدرت، عوامل مؤثر بر این قدرت را می ‌توانیم در نظر بگیریم. مثلاً در جهان معنایی ما وقتی تعریف از ولایت میشود، ولایت یک معنای خاصی دارد که شامل محبت و اطاعت است. این دو را نمیشود از هم جدا کرد. این محبت و اطاعت، تولید قدرت میکند. اما حکومت غیرولایی نمی ‌تواند محبت و اطاعت را مبنای قدرت قرار دهد.

مثلاً وبر قدرت را اینگونه تعریف میکند که عبارت است از احتمال اینکه یک کنشگر در یک رابطه‌ ی اجتماعی در موقعیتی باشد که اراده‌ ی خود را به ‌رغم مقاومت دیگران اعمال کند، صرف ‌نظر از اینکه این احتمال در چه مبنایی قرار دارد. آخرین جمله ‌ی وبر آنجا که می‌ گوید «صرف ‌نظر از اینکه این احتمال در چه مبنایی قرار دارد»، مؤید عدم اهمیت مبنای قدرت در اندیشه ‌ی وبر است، درحالی ‌که برای ما از نظر معرفت دینی، مبنا بسیار مهم است.

در جامعه ‌شناسی سیاسی بحث بر سر این است که چه‌ کسی قدرت را اعمال میکند. پاسخ نخبگان و مارکسیست ‌ها و کثرت گرایان کاملاً با هم متمایز و متفاوت است. وقتی پاسخ آنها متفاوت است، آیا پاسخ نظام مردم ‌سالاری دینی نمی‌ تواند متفاوت باشد؟

در دیدگاه مردم ‌سالاری دینی چه ‌کسی قدرت را اعمال میکند؟

عامل اعمال قدرت از نظرگاه مردمسالاری دینی، کسی است که دارای مشروعیت مادی و معنوی باشد. مشروعیت مادی بر مبنای قدرت صوری که در جامعه می ‌بینیم، شکل می‌ گیرد. مثلاً رأی مردم، توان نظامی و اجتماعی قدرت است. اما این همه‌ ی قدرت نیست. قدرت از نظرگاه اسلام جنبه‌ ی معنوی هم دارد. بنابراین تعریف ما از قدرت باید تغییر کند. قدرت فقط این نیست که مبنا برای شما مهم نباشد. در قدرت در نظام مردم‌ سالاری دینی، مبنا برای شما باید مهم باشد. مثلاً نماز خواندن صورتی است، اما مبنای نماز این است که حتی یک دکمه‌ ی لباس شما هم نباید غصبی باشد. اعمال زور صورت قدرت است، اما مبنا بسیار اهمیت دارد و آن تحقق عدالت است.

انس با قرآن هم از این زاویه قابل تأمل است. انس با قرآن از منظرگاه اسلامیِ رهبر انقلاب، منجر به یک‌سری نمودهای فردی و اجتماعی میشود. تقویت ایمان، توکل، اعتماد به وعده‌ی الهی، سلب ترس و خوف از قدرتهای مادی در فرد و جامعه و… همه ‌اش نتیجه‌ی انس با قرآن است. اینجاست که انس با قرآن با قدرت سیاسی و اجتماعی و حتی قدرتی که شما تعریف جدیدی از آن ارائه می ‌دهید، ارتباط می ‌یابد. رهبر انقلاب یک رابطه ‌ی همبستگی بین انس با قرآن و عدم ترس از قدرت‌ های مادی برقرار میکند. حدیثی از معصوم علیه ‌السلام است که وقتی شما کنار قرآن هستید، هم برای شما زیادت و هم نقصان است. زیادت در هدایت و نقصان در ضلالت است. مبتنی بر این حدیث، همراهی با قرآن، زیادت در قدرت و نقصان در ضعف هم می ‌تواند باشد.

در کنار قرآن قدرت ما همواره زیادت میشود و ضعف ما همواره کم میشود. اگر با این نگاه قدرت را تحلیل کنیم، مؤید روایتی خواهد بود که علاج تمام دردها را در قرآن بیان میکند. این درد تنها شخصی و فردی نیست. تمام دردها را ذکر کردند. اگر این فضا را در نظر بگیریم، می ‌توانیم بین تعریفی که از قدرت داریم و استحکام ساخت درونی نظام ارتباط برقرار کنیم.

به نظر من، اگر می ‌خواهیم بین این دو متغیر رابطه ایجاد کنیم، انس با قرآن می ‌تواند در دو محور به ما کمک کند. یکی اینکه انس با قرآن، هدایت عقلانی جامعه را افزایش میدهد. دوم اینکه اعتماد عمومی را به ‌مثابه‌ ی سرمایه‌ ی اجتماعی که قدرتی است مادی، نسبت به نظام افزایش می ‌دهد. بگذارید برایتان مثال بزنم. در جایی رهبر انقلاب می فرمایند مگر خدا با جمهوری اسلامی ایران قوم‌ و خویشی دارد؟ این جمله بسیار معنا دارد. یعنی اگر شما توانستید از استحکام درونی قدرت برخوردار شوید (همان تعریفی که ایشان دارند؛ یعنی قدرت برخورد با چالش را داشته باشید و شاخصه‌ های مخصوص را داشته باشید)، در این صورت می توانید بمانید، اما اگر نتوانستید، خدا هیچ قوم‌ و خویشی با ما ندارد. همانطور که با امت ‌های قبل هم نداشت.

فرمودید انس با قرآن موجب افزایش عقلانیت و اعتماد در جامعه میشود. این دو، چطور در جامعه نمود می ‌یابند؟

وقتی ما عقلانیت قرآن را بررسی کنیم، برای مثال، می‌ بینیم جمله‌ی بسیار عجیبی در آیه‌ی ۱۰۸ سوره‌ی یوسف است که می ‌فرماید :

«قُلْ هذِهِ سَبیلی أَدْعُوا إِلَی اللَّهِ عَلی بَصیرَهٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنی وَ سُبْحانَ اللَّهِ وَ ما أَنَا مِنَ الْمُشْرِکینَ»؛ «ای پیامبر، بگو این است راه من که از روی بصیرت، مردم را به خدای یکتا فرا می‌خوانم. این است راه من و کسانی که مرا پیروی کرده ‌اند. آری، منزه است خدا از اینکه شریک داشته باشد و من از مشرکان نیستم.»

بصیرت در اینجا عقلانیت است. «أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنی» هم در این آیه مهم است. هر کسی از من پیروی میکند، باید این راه را پیش برود. با مدنظر قرار دادن این نکات، این را از درون ‌مایه ‌های قرآن به دست می‌ آوریم که مشی، مبدأ و مقصد و مسیر ما باید به تبع از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله باشد. این تبعیت هم در خلأ که شکل نمی ‌گیرد. این در جامعه‌ ی زمینی ما باید شکل بگیرد؛ آن‌ هم مبتنی بر بصیرت و عمق ‌اندیشی عقلانیت. آن موقع است که اگر در جامعه ‌ای معیار، تبعیت از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و به طریق اولی تبعیت از خداوند باشد، درون‌ مایه‌ های قدرت و جامعه دچار تحول خواهد شد و قدرت درونی نظام را می‌ تواند مستحکم کند. این موضوع دقیقاً نقطه ‌ی مقابل عدم تبعیت از دشمن است که چند هفته پیش رهبر انقلاب آنرا مطرح کردند که آن ‌هم باز مبنای قرآنی دارد :

«فَلا تُطِعِ الکافِرینَ وَ جاهِدهُم بِه جِهادًا کَبیرًا». بر مبنای تفسیر رهبر انقلاب از این آیه، برای جهاد هم باید مبنا قرآن باشد.

در سوی دیگر، رابطه با اعتماد که شاخصه‌ ی دوم برای قدرت است، اهمیت می ‌یابد. در تعریف اعتماد می‌ گوییم که ما احتمال قابل انتظاری را از یک نفر داریم که این احتمال مثبت ما و قابل انتظار، میشود اعتماد. این معنا از اعتماد و توجه ویژه به آن، در جای‌ جای قرآن قابل مشاهده است. مثلاً در سوره ‌ی آل‌ عمران در آیه‌ی ۱۵۲ (که ظاهراً شأن نزول آیه مربوط به جنگ احد است)، خداوند به مسلمانان وعده می‌ دهد ما شما را کمک خواهیم کرد. در جنگ احد این وعده عملی میشود، اما اتفاقی که می‌ افتد این است که شروع مشکل با خود افراد است. تا وقتی آنجا ایستادند، مشکلی پیش نیامد، اما وقتی به ‌خاطر دنیا و غفلت وارد فضای دیگر شدند، فشل و سست شدند و به نزاع پرداختند، جریان پیروزی برعکس شد. اگر این آیه را خوانش امروزی کنیم، این میشود که انقلاب اسلامی پیروز شد، انتخابات پیروزی ملت است، دفاع مقدس پیروزی ملت و نظام است، اما شروع وارونگی این پیروزی از خود دولتمردان است، نه مردم. جایی که نزاع می‌ کنند و سست میشوند و وارد عرصه ‌های مادی ‌گری میشوند، شروع فشل شدن و سقوط است. اگر اعتماد مردم به خدا امتداد یابد، پیروزی حاصل خواهد شد.

با این نگاه میتوان اعتماد را در فضای جامعه افزایش داد. اعتمادی که منبع آن آسمانی است. جمله ‌ای مقام معظم رهبری دارند که می‌ فرمایند تجربه‌ ی امداد غیبی را ما فقط نشنیدیم، بلکه دیدیم. استاد ما آیت ‌الله باقری کنی می‌ فرمودند که برخی جملات شنیدنی نیستند، بلکه چشیدنی ‌اند. این تجربه ‌ها را ما چشیدیم؛ در دفاع مقدس، شورش‌ های اول انقلاب، عرصه ‌های کار و فعالیت و… به نظر من، همه‌ی این‌ ها نشان ‌دهنده ‌ی این است که دو مؤلفه ‌ای که از انس با قرآن میتوان به دست آورد، چه عقلانیت و چه اعتماد، به ‌صورت تجربی و نه ذهنی، مولد قدرت است و می ‌تواند موجب ساخت و استحکام ساخت درونی قدرت شود.

جامعه ‌ای که استحکام درونی می‌ یابد، چه مشخصه ‌هایی دارد؟

رهبر انقلاب در سالگرد رحلت حضرت امام رحمه ‌الله‌ علیه، چند ویژگی ذکر می ‌کنند که به نظر من، ویژگیهای جامعه ‌ای است که استحکام درونی پیدا کرده است.

جامعه ‌ی مستحکم، جامعه ‌ای است که در قالب شخصیت حضرت امام رحمه ‌الله‌ علیه تبلور یابد و دارای سه عنصر باشد: مؤمن، متعبد و انقلابی. اگر جامعه ‌ی ما به مظهری از ایمان و تعبد و انقلابی‌ گری رسید، با شاخصه ‌ی عقلانیت و اعتماد، این جامعه میتواند براساس استحکام قدرت درونی پیش برود.

رهبر معظم انقلاب ویژگیهای انقلابی‌ گری را ذکر می ‌کنند که اعم از ارزشهای نظام است. ما هرچه به این ارزش ‌ها نزدیک ‌تر و پایبندتر شویم و از پراگماتیسم و عمل‌ گرایی صرف، دوری کنیم، استحکام جامعه بیشتر میشود. در راستای تحقق ارزش‌ ها، اهدافی داریم کوتاه‌ مدت و بلندمدت. هدف ‌گیری بلندمدت ما احیای تمدن اسلامی و هدف‌گیری کوتاه‌ مدت ما، تحقق دولت اسلامی است. این هدف‌ گیری بسیار مهم است. اینکه فضای دولتمردان و مسئولین ما چگونه و در چه جهتی شکل می ‌گیرد، تأثیر مستقیم در تحقق اهداف دارد. پایبندی مسئولین به ارزش‌ ها یا در نقطه ‌ی مقابل عمل‌ گرایی افراطی و رفتار مبتنی بر فایده ‌مندی شخصی آنها، ما را در تحقق هدف‌ ها و دستیابی به قدرت مادی و به ‌خصوص قدرت معنوی، دچار مشکل میکند. نظیر آنچه در جنگ احد اتفاق افتاد.

شاخصه ‌ی دوم انقلابی‌ گری، استقلال است. استقلالی که اگر باشد، جمهوریت و اسلامیت تأمین خواهد شد. استقلال به بیان رهبر انقلاب، آزادی و جمهوریت در مقیاس یک ملت است. شاخص بعدی جهاد کبیر است؛ «نه» ی با صراحت و درایت به دشمن. این باید برایمان مهم باشد که چقدر نسبت به نه گفتن ‌ها به دشمن بیرونی، دشمنی که دشمنی او محرز است، حساسیت نشان می ‌دهیم. در نهایت، تقوای سیاسی و اجتماعی در جامعه ‌ای که می‌خواهد مستحکم و قدرتمند باشد، دارای اهمیت است.

البته تقوای دینی را برخی اظهار میدارند که قابل سنجش نیست، درصورتی ‌که میتوان تقوا را در جامعه سنجید. شما میزان امانت و صداقت را اجمالاً در جامعه ملاحظه کنید. دو مبنای بسیار خوبی است که تقوا در جامعه وجود دارد یا خیر. خروجی عینی تقوا، امانتداری و صداقت است. اگر می ‌خواهید بدانید دولتمردی تقوای سیاسی دارد، باید ببینید امانتدار است یا خیر. امانت او هم رأی و اعتماد مردم است و یا با مردم صادق است یا خیر. همین ‌جور افراد و گروه ‌های مختلف را میتوان عینی بررسی کرد.

مفاهیم و موضوعات قرآنی را در نظرگاه رهبر انقلاب باید با یک خوانش اجتماعی و سیاسی که مبتنی بر تفاسیر است، در نظر گرفت. این ‌ها می ‌توانند فضای جدیدی برای تولید علم و قدرت مبتنی بر محبت و اطاعت ایجاد کنند و استحکام درونی قدرت هم از درون آنها شکل می ‌گیرد.

این شاخص ‌های انقلابی‌ گری می ‌توانند هم ‌افزایی داشته باشند. از درون این هم ‌افزایی می ‌توانیم فضای قابل دسترسی را برای قدرت ایجاد کنیم. در تعریفی از قدرت اجتماعی که در قرآن آمده، نکته‌ ی بسیار جالب این است که تعداد کمی در مقابل افراد بسیاری پیروزند؛ یعنی یک حرکت ما بیست برابر ضربه خواهد زد و قدرتمندتر خواهیم شد. به شرطی که مؤلفه‌ ها و جان‌ مایه‌ های معنوی قدرت در آن لحاظ شود. توصیه به مؤلفه ‌های معنوی قدرت در بیان حضرت امیر به والیان خود بسیار پررنگ است. امام علی علیه ‌السلام به‌ عنوان یک سیاست ‌مدار برجسته در طول تاریخ بشریت که توانست اخلاق و سیاست را در کنار هم قرار دهد، اولین سفارشی که به مالک میکند تقواست، درحالی‌که ما فکر می ‌کنیم اول باید سخن از مالیات و ملزومات نظامی ‌گری و… بگوید. چرا حضرت امیر علیه ‌السلام توصیه به تقوا میکند؟ چون تقوا قدرت تولید میکند. تقوا قدرت اجتماعی ایجاد میکند. این‌ ها شنیدنی نیست، بلکه چشیدنی است.

از منظر قدرت نرم که قدرت مادی است هم اگر به این مقوله بنگریم، تقوا اعتماد عمومی را به حاکمان جلب میکند و سرمایه‌ ی اجتماعی حاکمان را بالا می ‌برد. سرمایه‌ ی اجتماعی سرمایه‌ ی ذی‌ قیمتی است که مولد قدرت است. در زمانه‌ ی ما امام رحمه ‌الل ه‌علیه دقیقاً قدرت تقوا را در جامعه بروز و ظهور دادند. آنجا که می ‌فرمایند دنیا در دست من است، اما اختیار دست من برای خودم نیست. مفاهیم و موضوعات قرآنی را در نظرگاه رهبر انقلاب باید با یک خوانش اجتماعی و سیاسی که مبتنی بر تفاسیر است، در نظر گرفت. این ‌ها می ‌توانند فضای جدیدی برای تولید علم و قدرت مبتنی بر محبت و اطاعت ایجاد کنند و استحکام درونی قدرت هم از درون آنها شکل می‌ گیرد.

منبع : Khamenei.ir

—————————————————————–

برچسب

مطالب مرتبط را نگاهی بیندازید

0 دیدگاه برای : “آشنایی با مولفه های قدرت جمهوری اسلامی”

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

خبرنامه 14 ستاره

برای دریافت آخرین اخبار و اطلاعات، عضو خبرنامه شوید.

آخرین مطالب مرتبط